Takt süresi nasıl hesaplanır? Formül ve örnek

Takt süresi nedir ve formülü nasıl kurulur

"Takt" Almanca bir kelimedir; müzikteki ölçü gibi kesin bir zaman aralığını anlatır. Lean Lexicon'a göre terim üretim yönetiminde ilk kez 1930'larda Alman uçak sanayisinde, uçakların bir sonraki istasyona ilerletildiği aralık olarak kullanıldı; Toyota'da 1950'lerde yaygınlaştı. Amacı tek cümledir: üretimi talebe tam olarak eşlemek.

Takt süresi = Kullanılabilir çalışma süresi ÷ Müşteri talebi

Kaizen Express'e göre takt, tam zamanında üretimin üç unsurundan biridir (öbürleri sürekli akış ve çekme sistemi). Lean Lexicon'a göre de standart işin ilk unsurudur: operatörün iş sırası takt içinde tasarlanır. Takt yanlışsa üstüne kurulan talimat da yanlış olur; standart işin neden iyileştirmeyi kalıcı yaptığını bu yazıda anlattık.

Formülün iki girdisi: kullanılabilir süre ve talep

Kullanılabilir süre: neyi düşer, neyi düşmez

Kullanılabilir süre, vardiyada operatörün gerçekten ürün üzerinde çalışabileceği süredir. Görmeyi Öğrenmek bunu vardiya süresinden mola, toplantı ve temizlik süreleri düşülmüş süre olarak tanımlar. Kaizen Assembly aynı hesabı "etkin saat" diye kurar ve hesaba katılacakları sayar: binada geçirilen süre, öğle yemeği, çay molaları, sabah toplantısı, gün sonu temizlik ve 5S, ekibin kaizen yapacağı zaman. Kitabın örneğinde toplam 510 dakikalık günden geriye 410 dakika etkin süre kalır.

Düşülmeyenler de aynı ölçüde önemlidir: arızalar, model değişimleri ve hurda. Görmeyi Öğrenmek kendi örneğinde takt süresinin ekipman bozulmaları, model dönüşümleri ya da hurda için herhangi bir süre içermediğini özellikle yazar. Bunlar düşülürse takt kısalır ve kayıp "normal" sayılır; takt müşterinin temposudur, hattın kayıplarını taşımaz. Duruşları hemen gideremiyorsanız kitabın önerdiği yol başkadır: prosesi taktın biraz altında bir çevrimle çalıştırırsınız, ama takt müşterinin belirlediği referans olarak aynı kalır.

Talep: hangi dönemin talebi

Talep, kullanılabilir süreyle aynı döneme ait olmalıdır: vardiyalık süreyle vardiyalık talep, günlük süreyle günlük talep. Kaizen Assembly günlük talebi yıllık hacimden türetir: son üç yılın üretim eğilimine ve gelecek yılın satış tahminine bakar, sonra çalışılacak gün sayısını bulur. Kitabın hesabı 365 günden 115 hafta sonu, 13 tatil ve 5+5 gün planlı kapanmayı düşer, 227 iş günü bulur; yıllık 8.399 adetlik hacim 227'ye bölünerek günde 37 adet çıkar. Karışık modelli bir hatta talep, hattan geçen bütün ürünlerin toplamıdır.

Birim seçimi de baştan yapılmalı. Görmeyi Öğrenmek takt, çevrim süresi ve kullanılabilir süre için birim olarak saniyeyi önerir; ondalıklı dakika hesabı gereksiz yere karmaşıklaştırır.

Adım adım örnek hesap

Aşağıdaki iki hesap kitaplardaki örneklerdir; bir fabrikanın ölçümü değil, hesabın sırasını gösterir.

İlk örnekte montaj her 60 saniyede bir parça bitirmelidir. İkincide hattan her 11,08 dakikada bir ürün çıkmalıdır. Kaizen Assembly aynı hat ikinci vardiyayı da açarsa formüldeki vardiya sayısının 2 olacağını, taktın 22,16 dakikaya çıkacağını ve günlük 37 adetin değişmeyeceğini gösterir: takt operatör sayısına göre değil, kullanılabilir süreye ve talebe göre değişir.

Takttan dilime: Bitmiş ürün kasayla çekiliyorsa takt × kasa miktarı dilimi (pitch) verir: Görmeyi Öğrenmek'te 30 sn × 20 parça = 10 dakika.

Takt, çevrim süresi ve teslim süresi: üç farklı sayı

Görmeyi Öğrenmek çevrim süresinin birbirini izleyen iki parça arasındaki süre olduğunu, bir parçanın bütün adımlardan geçtiği toplam süre olmadığını vurgular ve genel ilişkiyi şöyle yazar: katma değer süresi < çevrim süresi < teslim süresi. Kitabın örneğinde bir parçanın toplam işlem süresi 188 saniyeyken fabrikada geçirdiği süre 23,6 gündür. Kaizen Assembly farkı şöyle özetler: talep ve etkin süre değişmedikçe takt değişmez; çevrim süresi ise istasyondan istasyona değişir.

Üç sayının yan yana durduğu yer değer akışı haritasıdır: takt bilgi kutularına, çevrim süreleri proses veri kutularına, teslim süresi haritanın altındaki zaman çizgisine yazılır.

Çevrim süresi taktı aşıyorsa: darboğaz ve dengeleme

Taktı hesapladıktan sonra her istasyonun çevrim süresini yanına yazın. Aşağıdaki tablo örnektir; sayılar hesabın nasıl okunacağını göstermek için seçildi.

İstasyon 2 taktı aştığı sürece hat ne kadar çalışırsa çalışsın talebe yetişemez. İstasyon 3 ve 5 ise ya bekler ya da sonraki adımın istemediği parçayı üretir; Kaizen Express bu fazla üretimi en kötü israf sayar, çünkü stok, hata ve taşıma gibi öbür israfları hem doğurur hem gizler. Yapılacaklar:

1. İşi iş elemanlarına bölün. Her istasyonun işini başka bir operatöre taşınabilecek en küçük adımlara ayırıp ölçün.
2. Operatör denge çizelgesi çizin. Lean Lexicon'a göre her operatörün iş yükü taktın hemen altında, ona çok yakın olacak biçimde dağıtılır. Görmeyi Öğrenmek aynı ilkeyi yazar: iş elemanları, her operatörün çevrim süresi taktın altında kalacak şekilde yeniden dağıtılır.
3. Gereken operatör sayısını hesaplayın: toplam iş içeriği ÷ takt. Örnekte 48 + 66 + 41 + 55 + 38 = 248 sn; 248 ÷ 60 = 4,13 operatör. Kaizen Express'teki genel kurala göre küsurat 0,3'ün altındaysa bir operatör daha eklenmez. Dört operatörün takt içindeki kapasitesi 4 × 60 = 240 sn'dir; aradaki 8 saniye kaizenle kapatılır. Kitabın kendi örneğinde 238 sn ÷ 56 sn = 4,25 çıkar ve beş operatör fazla bulunur; fark kapanana kadar vardiya başına yaklaşık 30 dakika fazla mesai ve takım liderlerinin desteği gerekir. Kitap bu yükün iyileştirme ihtiyacını herkes için somut hâle getirdiğini anlatır.
4. Payı bilinçli seçin. Kaizen Assembly operatörü taktın %85'ine yüklemeyi önerir: 11,08 dk takt için istasyon işi 9,41 dakikayı geçmemelidir. Kitaplar arasında bu pay farklıdır; seçtiğiniz kuralı yazın ve bütün hatta aynı uygulayın.
5. Makineyi taktan hızlı yapmaya çalışmayın. Kaizen Express ekipmanın takt hızında ve hatasız çalışabilmesini ister, takttan hızlı çalışmasını değil. Çok hızlı ve birçok hatta hizmet eden bir pres gibi süreçler akışa zorla bağlanmaz; Görmeyi Öğrenmek bunları süpermarket ve çekme sistemiyle yönetmeyi önerir.

Dengelemeden sonra çevrim sürelerini aynı yöntemle yeniden ölçün; bu konuyu iyileştirmenin etkisi ölçülmüyor sayfasında ayrıca ele alıyoruz. Hat dengeleme fabrikada çoğunlukla mühendislik ekibinin işidir.

Talep değişince takt da değişir

Takt bir kez hesaplanıp duvara asılan bir sayı değildir. Lean Lexicon, Toyota'nın bir prosesin taktını genellikle ayda bir gözden geçirdiğini, her 10 günde bir de küçük ayar yaptığını yazar. Lean Production Simplified talep değişimine üç cevabı tercih sırasıyla verir: günlük dalgalanmayı bitmiş ürün stoğuyla emmek, vardiya başına biraz fazla mesai ya da ara sıra cumartesi, büyük değişimlerde ise taktı yeniden hesaplayıp operatör sayısını değiştirmek. Son yol standart işi ve eğitimi de değiştirdiği için zordur; kitap yeni taktı en az bir ay korumayı ve farklı taktlar için standart işi önceden hazırlamayı önerir.

Kaizen Assembly bunun somut biçimini bir elektrikli bisiklet hattı örneğiyle gösterir. Hat üç hız için hesaplanmıştır:

Her hız için standart iş sayfası önceden yazılır: günde 60 adette 11, 48 adette 10 sayfa. Hız düştüğünde sayfalar istasyona göre değil operatöre göre yazılır; operatör hangi işi hangi istasyonda yapacağını kendi sayfasından okur.

Taktın tutup tutmadığı vardiya içinde izlenir: saat başına plan ve gerçekleşen adet, sapmanın yanına da nedeni yazılır. Kaizen Assembly ilerlemeyi her takt için izlemeyi, takt 60 saniye gibi kısaysa saatlik izlemeyi önerir. Lean Lexicon bu panonun bir çizelgeleme aracı değil, problem çözme aracı olduğunu vurgular. Sapmalar ertesi sabahın kısa toplantısında sahibine bağlanır; bunun düzeni için sabah toplantısı 15 dakikada nasıl biter yazısına ve Asakai rehberine bakın.

Sık sorulanlar

Arızalar ve model değişimleri takt hesabına girer mi? Hayır. Kullanılabilir süreden yalnız molalar ve planlı duruşlar (toplantı, temizlik gibi) düşülür. Arıza, değişim ve hurda kayıptır; onları düşmek taktı kısaltır ve kaybı görünmez yapar. Kayıp hemen giderilemiyorsa takt değil çevrim süresi ayarlanır: proses taktın biraz altında çalıştırılır ve kayıp ayrı bir iyileştirme konusu olarak açık kalır.

Takt süresi ile çevrim süresi aynı olabilir mi? Olabilir, ama hedef çevrim süresinin taktın biraz altında olmasıdır. Uzun çevrim talebe yetişememek, çok kısa çevrim beklemek ya da fazla üretmektir.

Birden çok ürün aynı hattan geçiyorsa takt nasıl hesaplanır? Talep olarak hattan geçen bütün ürünlerin aynı dönemdeki toplamı alınır. "Adet" anlamlı bir birim değilse (kitap dağıtım, özel ürün ve proses endüstrilerini sayar) Görmeyi Öğrenmek birimi şöyle tanımlamayı önerir: darboğaz proseste bir takt aralığında, örneğin 10 dakikada, yapılan iş miktarı.

Kaynaklar

• Görmeyi Öğrenmek (Yalın Enstitüsü) — Mike Rother, John Shook, s. 30–31, 41, 53, 60, 67, 70
• Kaizen Assembly — Chris A. Ortiz, s. 66–72, 211
• Lean Lexicon — Chet Marchwinski, John Shook, s. 68, 80, 93, 100–101, 114
• Kaizen Express — Toshiko Narusawa, John Shook, s. 20, 27, 31–32, 101
• Lean Production Simplified — Pascal Dennis, s. 137